به گزارش خبرنگار مهر، نشست ریاضیات و نجوم از مجموعه نشستهای همایش خواجه نصیرالدین که دیروز در کتابخانه ملی آغاز شده، برگزار و طی آن یوسف گرگور، استاد مرکز تعلیم معلم در شهر قبه الجزایر در سخنرانی خود به بحث درباره "طوسی و تدریس هندسه در قرن 13: مثال تحریر اقلیدس" پرداخت .
وی گفت: خواجه نصیرالدین طوسی حدود 150 رساله در هندسه نوشته است . وی همچنین آثار بسیاری درباره نجوم، فلسفه، علوم دین و علم معادن دارد. آثار وی همچنین در قرن هفدهم به اروپا رسید که برخی دانشمندان اروپایی نیز از آنها بهره بردند.
وی افزود: خواجه نصیر پس از گذشت بیش از چهار سده از ترجمه کتاب اصول اقلیدس، از سوی حجاج بن یوسف و پس از او از سوی اسحاق بن حنین، نگارش تحریر جدیدی از این کتاب را آغاز کرد. کتاب اصول اقلیدس یکی از کتابهای مهم و اساسی در هندسه مسطح و هندسه تجسمی است.
یونس مهدوی دیگر سخنران این همایش بود که درباره "نخستین رساله ریاضی در باب مثلثات در دوره اسلامی" سخنرانی کرد. این کارشناس ارشد تاریخ علم پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران در سخنان خود کوشید رساله "کشفالقناع عن اسرار القطاع" تألیف خواجه نصیرالدین طوسی را با کتاب "مقالید علم الهیئه" تألیف ابوریحان بیرونی مقایسه کند.
از نظر مهدوی توابع مثلثاتی برای اولین بار در ریاضیات دوره اسلامی در کتاب مقالید معرفی شد در این کتاب قضایای اساسی مثلثات کروی، یعنی دو شکل مغنی و ظلی ، قضیه سینوسها و قضیه تانژانت، با توجه به کاربردهای نجومی آنها بیان و اثبات شده و به عنوان ابزاری برای حل مسائل نجومی مهم به کار رفته است.
این پژوهشگر تاریخ علم با اشاره به اینکه خواجه نصیر در مقدمه رساله کشفالقناع ذکر میکند که این اثر را نخست به فارسی نوشته و سپس به عربی ترجمه کرده است، افزود: این رساله در مقایسه با مقالید، به شیوهای کاملاً ریاضی و بدون اتکا به کاربردهای نجومی قضایا تألیف شده و مؤلف برای بیان قضایا تنها از مفهوم مثلث، به ویژه حالت کروی آن بهره برده است. طوسی در این رساله ابتدا به بررسی قضیه معروف منلائوس که یکی از مهمترین دستاوردهای ریاضیدانان یونان باستان در مبحث مثلثات است، پرداخته و پس از آن، سیر پیشرفت مثلثات در دوره اسلامی در سدههای چهارم و پنجم هجری را ذکر کرده است.
مهدوی خاطرنشان کرد: خواجه نصیر برهانهای ریاضیدانان گذشته برای قضایای اساسی مثلثات و نتایج به دست آمده از آنها را به همراه برهانهای جدید خود بیان کرده است. همچنین باید توجه داشت که کشفالقناع شامل فصلهایی است که به طور مشخص به مبحث حل مثلث مسطح و کروی پرداخته و در حل برخی از حالتهای کروی از مفهوم مثلث قطبی نیز استفاده کرده است.
نظر شما